Pruszcz Gdański: mł. bryg. Zbigniew Rzepka: "czujki ratują życie"

Minął rok od wprowadzenia przepisów, które mają realnie ratować życie – obowiązku montażu czujek dymu i tlenku węgla. Choć prawo daje czas na dostosowanie się do nowych wymogów, strażacy apelują: z bezpieczeństwem nie warto zwlekać. O znaczeniu czujek, najczęstszych zagrożeniach sezonu grzewczego, błędach popełnianych przez mieszkańców i doświadczeniach z interwencji w powiecie gdańskim rozmawiamy z komendantem Państwowej Straży Pożarnej w Pruszczu Gdańskim, mł. bryg. Zbigniewem Rzepką.

Minął rok od publikacji rozporządzenia MSWiA wprowadzającego obowiązek stosowania czujek dymu i tlenku węgla. Jak z perspektywy PSP ocenia Pan znaczenie tych przepisów dla bezpieczeństwa mieszkańców?
Z perspektywy Państwowej Straży Pożarnej to jeden z najważniejszych kroków legislacyjnych ostatnich lat w obszarze bezpieczeństwa powszechnego. Czujki dymu i tlenku węgla nie gaszą pożarów i nie usuwają czadu, ale dają coś bezcennego – czas. Czas na ucieczkę, wezwanie pomocy i uratowanie życia. Statystyki oraz doświadczenie operacyjne jednoznacznie pokazują, że tam, gdzie czujka zadziałała, tragedii często udaje się uniknąć.

Czy z perspektywy służb ratowniczych było to długo wyczekiwane rozwiązanie prawne?
Tak, zdecydowanie. Strażacy od lat apelowali o wprowadzenie powszechnego obowiązku stosowania czujek. W wielu krajach Europy Zachodniej to standard od dawna. To my na co dzień widzimy skutki ich braku – niestety często w najbardziej dramatycznych okolicznościach.

Przepisy przewidują okres przejściowy – do 2026 i 2030 roku. Dlaczego PSP apeluje, by nie czekać do tych terminów?
Bo prawo daje czas administracyjny, a zagrożenia nie znają kalendarza. Pożar czy tlenek węgla mogą pojawić się dziś w nocy, nie w 2030 roku. Apelujemy, by nie odkładać bezpieczeństwa na później – montaż czujki to niewielki koszt, a potencjalnie uratowane życie jest bezcenne.

Jakie są najczęstsze argumenty mieszkańców, którzy odkładają montaż czujek „na później”?
Często usłyszeć można: „u mnie nic się nigdy nie działo”, „mam nowy piec”, „będę pamiętał, żeby wietrzyć”, albo „nie wiem jak prawidłowo to zamontować”. Dlatego tak ważna jest prowadzona przez PSP kampania uświadamiająca społeczeństwo w kwestii zagrożeń, które można dzięki czujkom uniknąć. W prosty i obrazowy sposób staramy się rozwiewać wszelkie niejasności i odpowiadać na pojawiające się pytania.

Czy koszt zakupu czujki rzeczywiście może być barierą, czy raczej chodzi o brak świadomości zagrożenia?
Koszt – rzędu kilkudziesięciu złotych – rzadko jest realną barierą. Znacznie częściej problemem jest brak świadomości zagrożenia lub bagatelizowanie ryzyka. Dlatego tak duży nacisk kładziemy na edukację i rozmowę z mieszkańcami.

Jakie są najczęstsze błędy przy montażu czujek dymu i tlenku węgla?
Pół żartem, pół serio najgorszym możliwym rozwiązaniem jest oczywiście „zamontowanie” czujki zaraz po zakupie w szufladzie. Spotkaliśmy się np. z zamontowaniem czujki bezpośrednio za belką stropową, bezpośrednio przy kratce wentylacyjnej lub centralnie nad kuchenką gazową – nie są to dobre miejsca dla tych urządzeń. Przy ich montażu wystarczy korzystać z instrukcji producenta, która wskaże nam najlepsze umiejscowienie urządzenia w naszym domu lub mieszkaniu.  Czasem zdarza się też, że baterie nie są regularnie wymieniane. Czujka działa tylko wtedy, gdy jest prawidłowo zamontowana i sprawna.

Ogólnopolskie dane z sezonu grzewczego 2025/2026 pokazują tysiące pożarów i dziesiątki ofiar śmiertelnych. Jak te liczby przekładają się na sytuację w powiecie gdańskim?
Na szczęście w naszym powiecie skala zdarzeń była mniejsza, ale zagrożenia są dokładnie takie same. Od 1 października 2025 r. do 2 lutego 2026 r. odnotowaliśmy 95 pożarów w budynkach mieszkalnych. Każdy z nich mógł zakończyć się tragedią – statystyka ogólnopolska pokazuje, że to realne ryzyko.

W powiecie gdańskim odnotowano 95 pożarów w budynkach mieszkalnych, ale bez ofiar śmiertelnych. Co Pana zdaniem miało największy wpływ na taki wynik?
Złożyło się na to kilka czynników: szybkość zgłoszenia, profesjonalizm w naszych działaniach, coraz większa świadomość mieszkańców, a w części przypadków również obecność czujek. Nie bez znaczenia jest też dobra współpraca z samorządami i intensywne działania prewencyjne prowadzone przez strażaków.

Czy w zdarzeniach, do których wyjeżdżali strażacy w naszym powiecie, obecność czujek miała realny wpływ na szybkie wykrycie zagrożenia?
Tak, mieliśmy takie przypadki. Czujka zaalarmowała domowników, pozwoliła im opuścić mieszkanie jeszcze przed rozwinięciem się pożaru lub wystąpieniem groźnych stężeń czadu. To najlepszy dowód, że te urządzenia naprawdę ratują życie.

Jak często strażacy spotykają się jeszcze z brakiem podstawowych zabezpieczeń?
Niestety wciąż zbyt często. W wielu domach nie ma ani czujki dymu, ani tlenku węgla, mimo że są tam piece, kominki czy piecyki gazowe. To jeden z powodów, dla których tak intensywnie prowadzimy działania informacyjne.

Jakie zagrożenia w sezonie grzewczym są dziś najczęstszą przyczyną interwencji straży pożarnej?
Przez cały rok mamy teraz do czynienia z większą ilością tzw. miejscowych zagrożeń, niż zdarzeń typowo i około pożarowych. W sezonie grzewczym jednak odnotowujemy wzmożoną ilość wyjazdów do emisji tlenku węgla, pożarów sadzy w kominach oraz pożarów budynków mieszkalnych. Wszystkie te zdarzenia mają wspólny mianownik – nieprawidłową eksploatację urządzeń grzewczych i zaniedbania w zakresie przeglądów.

Pożary sadzy w kominach – co najczęściej jest ich przyczyną?
Brak regularnego czyszczenia przewodów kominowych, spalanie niewłaściwego paliwa i użytkowanie niesprawnych instalacji. Przepisy jasno określają częstotliwość czyszczenia kominów, ale niestety nie zawsze są one przestrzegane.

Jakie błędy popełniają mieszkańcy w eksploatacji pieców, kominków i przewodów kominowych?
Do najczęstszych należą: spalanie odpadów lub wilgotnego drewna, brak przeglądów, zasłanianie kratek wentylacyjnych, błędy konstrukcyjne dogrzewanie pomieszczeń kuchenką gazową czy samodzielne, nieprofesjonalne przeróbki instalacji.

Jakie działania edukacyjne i prewencyjne prowadzi obecnie Komenda PSP w Pruszczu Gdańskim?
W ramach prewencji społecznej prowadzimy również zajęcia dla najmłodszych w znajdującej się w naszej KP sali edukacyjnej. Prowadzimy spotkania z mieszkańcami, akcje informacyjne, współpracujemy z samorządami i mediami lokalnymi. Strażacy przypominają o zasadach bezpiecznego sezonu grzewczego, montażu czujek i właściwej reakcji na alarm.

Na co szczególnie zwracają uwagę strażacy podczas spotkań z mieszkańcami?
Na czujki dymu i czadu, przeglądy kominów, wentylację pomieszczeń oraz właściwe użytkowanie urządzeń grzewczych. Staramy się mówić prostym językiem i odwoływać do realnych przykładów z naszych interwencji.

Jakie trzy najważniejsze rzeczy każdy mieszkaniec powinien zrobić jeszcze dziś?
Po pierwsze – zamontować czujkę dymu i tlenku węgla.
Po drugie – zadbać o przegląd komina i urządzeń grzewczych.
Po trzecie – nie ignorować sygnałów ostrzegawczych.

Gdyby miał Pan przekazać jeden najważniejszy apel do mieszkańców powiatu gdańskiego – co by nim było?
Nie odkładajcie bezpieczeństwa na jutro. Czujka to małe urządzenie, ale może zrobić ogromną różnicę. Prawo daje czas, ale życie nie zawsze. Zadbajmy o nie już dziś.

Dziękuję za rozmowę.