Portal Nasz Pruszcz: Skąd wziął się pomysł na założenie Pruszczańskiego Stowarzyszenia Historyczno-Poszukiwawczego Faktoria? Co połączyło jego członków?
Adam Brzozowski: Zamiar powołania Stowarzyszenia kiełkował dość długo, wspólnie z Arkiem jeździliśmy na poszukiwania do zaprzyjaźnionego stowarzyszenia Batory z Braniewa, którego Arek był członkiem. Podczas jednego z wyjazdów postanowiliśmy założyć stowarzyszenie u nas w mieście.
W marcu 2023 r. Stowarzyszenie formalnie rozpoczęło działalność, na spotkanie założycielskie zaprosiliśmy lokalnych pasjonatów historii.
Od początku dbamy o to, aby w ekipie byli aktywni ludzie, którzy poza chęcią legalnych poszukiwań coś wnosiliby do grupy. Ogólnie dbamy o to, aby w szeregach były osoby które dobrze się rozumieją i uzupełniają.

Czy znaleźliście kiedyś coś, co sprawiło, że dosłownie zabrakło wam słów? Jakie odkrycie wywołało w was największe emocje i dlaczego?
AB: Takim znaleziskiem jest dla nas burta od Opla Blitz pamiętająca rok 1945, na której przy pomocy pędzla umieszczono hasło propagandowe „OHNE KAMPF KEIN SIEG!" - w tłumaczeniu „Bez Walki Nie Ma Zwycięstwa". Fakt, że burta zalegała przez 80 lat w ziemi, wykorzystana jako ściana ziemianki oraz to, że wykonana była z drewna sprawia, że to znalezisko nie powinno zachować się do teraz. Jest to unikat!

Jakie tajemnice historyczne kryje Pruszcz Gdański i jego okolica? Czy jest jakaś zagadka, której rozwiązanie wciąż pozostaje waszym marzeniem?
AB: Nie mamy specjalnych marzeń, najbardziej interesuję nas II WŚ i na tym się skupiamy. Znaleziska inne, starsze można powiedzieć, że są efektem ubocznym naszej działalności.
Czy zdarzyło się wam odkryć przedmiot, który początkowo wydawał się niepozorny, a później okazał się niezwykle cenny z historycznego punktu widzenia?
AB: Jedno odkrycie utkwiło nam najbardziej w pamięci, może nie przedmiot, lecz szczątki żołnierza Wehrmachtu. Po zgłoszeniu odpowiednim organom, szczątki podjął zaprzyjaźniony archeolog, który współpracuję z Volksbundem (Niemiecki Związek Ludowy Opieki nad Grobami Wojennymi). Te szczątki były jednymi z wielu jakie do tej pory odnaleźliśmy. Temat uznaliśmy za zamknięty. Po kilku miesiącach jednak temat powrócił, gdy otrzymaliśmy informację od archeologa, że zgłosił się do niego pewien mieszkaniec Hamburga. Człowiek ten, Timo Schiel, szukający miejsca pochówku swojego dziadka, według swoich ustaleń wskazywał rejon, w którym odnaleźliśmy wcześniej wspomniane powyżej szczątki. Finalnie archeolog po kilku miesiącach rozpoczął prace sondażowe w tamtym terenie.
W pracach uczestniczył wnuczek poszukiwanego, który przyjechał z Hamburga wraz ze swoją dziesięcioletnią córką. Widok zachowania tych ludzi przy wykopie był bardzo przejmujący.
Mimo niesprzyjających warunków pogodowych, a był to marzec, przyjezdni uczestniczyli w pracach od początku do końca, przy każdym sygnale zrywali się na równe nogi z nadzieją, że uda się odnaleźć przodka. Timo opowiedział nam historię swojego dziadka, nie pomijając niewygodnych faktów, między innymi udział przodka jako obserwatora artylerii w tłumieniu naszego Powstania Warszawskiego.
Dzięki temu spotkaniu poznaliśmy dziennik dowódcy artylerii, w której służył Oskar, bo tak miał na imię odnaleziony żołnierz.
Dziennik prowadzony był od 1939 roku, a w marcu 1945 r. opisuje działania na terenie powiatu gdańskiego. Dzięki tej lekturze dowiedzieć się można np. jakie obrazy wisiały w nieistniejącym pałacyku w Arciszewie czy też jakiego koloru były tam kanapy w salonie.
Dla nas to potężna dawka wiedzy, która przenosi do końcówki okresu wojny.
Od przeczytania dziennika, przejazd po wioskach zachodniej strony naszego powiatu nie jest normalną przejażdżką ? widzimy rzeczy, zdarzenia, które miały miejsce ponad 80 lat temu.

Jak wygląda poszukiwanie historii od kuchni? Ile w tym przygody, a ile cierpliwego analizowania map, dokumentów i archiwalnych materiałów?
Piotr Czerepuk: W ostatnich latach metody poszukiwań zmieniły kolejność czynności w procedurze. Dawniej latano na "pałę" - rzadko kierując się materiałami archiwalnymi, kronikami, relacjami. Dzisiaj poszukiwania z reguły w zorganizowanych grupach takich jak nasza- rozpoczyna się od uzyskania zgody na poszukiwania od konserwatora a potem następuje analiza dostępnych dokumentów i ostatecznie wyprawa w teren- je weryfikuje
Często są to informacje od służb archeo. Samo wyjście w teren- z reguły w sobotę lub niedzielę jest już w sobie ekscytujące- bo spotykamy naszych dobrych kolegów. Po tygodniu intensywnej pracy potrzebujemy ciszy, spokoju, zieleni lasu. Bez względu na wyniki poszukiwań - resetujemy się. Jeżeli jest coś ciekawego wśród znalezisk - jest ogólnie radość, gratulacje. Tego nam trzeba.
To nasza przygoda. Przy tej okazji wspólnie się uczymy, pomagamy sobie.
AB: Wszystko jest przygodą, analizowanie dzienników zarówno niemieckich jak i rosyjskich to długa żmudna praca, jednak dająca dużo frajdy. Potwierdzenie zapisów w terenie wynagradza godziny spędzone nad materiałami.

Czy mieszkańcy Pruszcza Gdańskiego zdają sobie sprawę z tego, jak wiele historii kryje się pod ich stopami? Jakie miejsca lub wydarzenia z przeszłości regionu zasługują na większą uwagę?
AB: Myślę, że nie zdajemy sobie sprawy w jak bogatym historycznie miejscu mieszkamy. Pruszcz Gdański i okolice od tysiącleci były ważnym miejscem. Mieszkamy w miejscu, gdzie rozpoczynał się Szlak Bursztynowy. Pruszcz zlokalizowany był na obrzeżach Jeziora Lagunowego, wokół mamy bardzo dużo stanowisk archeologicznych, można powiedzieć, że całe nasze miasto jest takim stanowiskiem.
Gdybyście mogli cofnąć się w czasie i zobaczyć jedno wydarzenie z historii Pruszcza Gdańskiego na własne oczy, co by to było?
AB: Dobre pytanie. Przypomina mi się sytuacja, gdzie jeżdżąc z kolegą po okolicznych wioskach żartowaliśmy „fajnie byłoby przenieść się do marca 1945 roku". Po przeczytaniu wspomnianego wyżej dziennika mogę powiedzieć, że w marcu '45 już byliśmy? Myślę, że każdy z nas chciałby najbardziej poczuć, jak żyło się tu 2000 lat temu.
PC: Jeden dzień w rzymskiej faktorii w późniejszym Pruszczu. Około 260 roku n.e. Zapewne zobaczyłbym grupę wracających po wojennej tułaczce wojowników do domu. Wyruszyli gromadą 300 osobową na pieszo na Krym na wezwanie tamtejszych Gotów. Szykowano się na wyprawę łupieską by napaść na bogate miasta rzymskie u wybrzeży morza Czarnego.
Po 10 latach wróciło 30 bogato wyposażonych w broń i pancerze. Wszyscy na koniach. Z wielkimi skarbami w jukach.
Reszta zginęła w walkach, dostała się do niewoli lub została już na stałe w odległych prowincjach rzymskich biorąc za żony miejscowe kobiety. Wieczorem przy wielkim ognisku rozpoczęły się opowieści. Pito potężnie. Rozprawiano o wielkich rzymskich miastach i twierdzach z kamienia. O tym jak zrabowano starożytne miasta greckie. Temu wszystkiemu przysłuchiwali się młodzi tubylcy....i rzymscy wyzwoleńcy, którzy skupowali od miejscowych bursztyn. Wszystko co usłyszeli , spisali i przekazali karawanie, która wracała do rzymskiej granicy, do twierdzy zwanej Carnuntum. Po półtoramiesięcznej wędrówce - jej dowódcy mieli pełny raport. W niej była niepokojąca informacja- kolejne gromady młodych Gotów szykowały się ruszyć na Olbię. Bogate miasto nad morzem Czarnym.
Tak mogło być tego dnia. A ja bym siedział przy potężnym ognisku wraz z miejscowymi i pił dobre piwo. I byłbym bezpieczny.
Jakie jest wasze największe marzenie jako stowarzyszenia? Czy istnieje konkretne znalezisko, miejsce lub historyczna zagadka, którą szczególnie chcielibyście odkryć?
PC: Znaleźć na drucie 25 nieśmiertelników (różnych) z 4 dywizji pancernej która na Mierzei Wiślanej kończyła wraz z 7 Dywizją Piechoty swój szlak bojowy. A obie jednostki były w grudniu 1941 -20 kilometrów od Kremla.
To byłoby znalezisko! Moi starsi koledzy tak mieli. 30 lat temu. Nie wątpię, że takie historie mogą się wydarzyć. Doświadczenia nam z każdym rokiem przybywa a i sprzęt jest coraz lepszy. Nie jesteśmy bez szans. Trzeba tylko bywać 2-3 razy w tygodniu w lesie, lub na polu.
AB: Moim marzeniem jest otworzenie u nas w mieście Izby Pamięci, w której moglibyśmy stale eksponować nasze znaleziska. Obecnie, z powodu braku lokalowego nie jest to możliwe. Siedzibą stowarzyszenia jest prywatny dom.

Czy waszym zdaniem pod naszymi stopami wciąż kryją się historie, o których jeszcze nic nie wiemy?
PC: Tak. Choćby poszukiwania grobów zamordowanych w Wielkanoc 1940- przez Niemców- przedstawicieli Polonii Gdańskiej z Wolnego Miasta Gdańsk w okolicach obozu zagłady w Stutthof. Nie wszystkich Ich po wojnie odnaleziono. Doły śmierci miały znaczną głębokość. Nawet 3 metry. Nowe urządzenia do poszukiwań dają coraz większe możliwości przy pracach rozpoznawczych. Jak kolega wspomniał korzystamy ze źródeł polskich, niemieckich, rosyjskich- to kolejny ważny aspekt w naszej pracy pomocny niezmiernie przy takich pracach.
Pruszcz Gdański jest starszy od Gdańska. I jest ogromnie atrakcyjnym terenem dla archeologicznych poszukiwań.
Siedzimy na głowie smoka. Tu przecież funkcjonowała przez kilka setek lat (od I-do początku V w)-rzymska faktoria która z miejscowymi handlowała i wymieniała w barterze -bursztyn , futra na szkło, broń, monety, ozdoby. Istniały do niej drogi, strzeżone i naprawiane przez miejscowych. Tu było osadnictwo gockie (kultura wielbarska) a po nich przyszli wikingowie. Po nich wszystkich pozostała w ziemi w pochówkach, domach, magazynach masa artefaktów. To siedzi nadal w ziemi, często bardzo płytko. Czasami bardzo głęboko. Te ostatnie wychodzą przy pracach budowlanych i wtedy w trybie alarmowym trzeba zabezpieczyć znaleziska. Współpracujemy wtedy z archeologami na ich pilne wezwanie. Tak było ostatnio z pracami w Żukowie przy dawnym klasztorze.
Nasze pomorskie tereny mają nadal bardzo duży potencjał w tej materii. Nigdy nie wiesz co trafisz w ziemi i to jest najbardziej ekscytujące w naszej pasji. Bo to nie jest tylko hobby. To coś więcej.
Ciekawość, przygoda, historia, geografia, elektronika. Wszystko w jednym. Nadzwyczajne.
Dziękuję za rozmowę.
Foto: Timo Schiel.
::banner{"type":"single","source":"programmatic"}
Od 13 grudnia SKM zastąpi POLREGIO. Znamy zasady
Modernizacja zakończona
Modernizator
15:36, 2026-11-18
Groźnie wyglądająca kolizja w Pszczółkach
Zaszła pomyłka a co za kobieta jechała tą renówką
Kur
20:46, 2026-11-15
Groźnie wyglądająca kolizja w Pszczółkach
A co za kobieta jechała tym Audi?
Kur
20:35, 2026-11-15
Suchy Dąb: Rajd 20-latka przez teren zabudowany
😮😮Co za bezsens, teren bardzo zabudowany!
kubotek
00:28, 2026-11-15
Brak komentarza, Twój może być pierwszy.
Dodaj komentarz
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu naszpruszcz.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz